Jak dobrać posadzkę ESD do rodzaju działalności?

Nie każda posadzka ESD będzie odpowiednia dla każdego zakładu

Wybór posadzki ESD bardzo często rozpoczyna się od pytania o cenę albo rodzaj materiału:

PVC ESD czy żywica ESD?

To jednak nie powinno być pierwsze pytanie.

Dobór posadzki powinien rozpocząć się od analizy procesu technologicznego, wymaganego poziomu ochrony elektrostatycznej oraz rzeczywistych warunków użytkowania obiektu.

Inne wymagania będzie miał magazyn elektroniki, inne zakład produkujący układy scalone, jeszcze inne laboratorium, zakład farmaceutyczny czy strefa zagrożona wybuchem. We wszystkich tych miejscach może być potrzebna kontrola wyładowań elektrostatycznych, ale sposób jej realizacji może być zupełnie inny.

Źle dobrana posadzka oznacza nie tylko niepotrzebne koszty. Może powodować problemy z odbiorem inwestycji, niespełnienie wymagań klienta lub systemu jakości, a w skrajnych przypadkach przyczyniać się do uszkodzeń kosztownych komponentów i urządzeń.

Dlatego pytanie nie powinno brzmieć:

„Która posadzka ESD jest najlepsza?”

lecz:

„Jakiej ochrony ESD wymaga mój proces i jaka posadzka najlepiej spełni wszystkie wymagania tego procesu?”

1. Zacznij od procesu i warunków użytkowania

Nie każde przedsiębiorstwo potrzebuje takiego samego poziomu ochrony elektrostatycznej.

Dlatego przed wyborem technologii warto odpowiedzieć na kilka podstawowych pytań:

  • Czy w zakładzie produkowana lub montowana jest elektronika?
  • Czy występują elementy szczególnie wrażliwe na wyładowania ESD?
  • Czy wymagania dotyczące ESD wynikają z procesu, projektu, wymagań klienta albo stosowanych norm?
  • Czy obiekt znajduje się w strefie zagrożonej wybuchem?
  • Jak intensywny będzie ruch pieszy?
  • Czy po posadzce będą poruszały się paleciaki lub wózki widłowe?
  • Czy występują wymagania dotyczące higieny lub odporności chemicznej?
  • Czy posadzka powstaje w nowym obiekcie, czy modernizujemy działający zakład?
  • Jak długi przestój jest dopuszczalny?
  • Czy prace muszą być wykonywane etapami?

Dopiero odpowiedzi na te pytania pozwalają rozpocząć świadomy dobór technologii.

2. ESD to nie jeden parametr

To jedna z najważniejszych rzeczy, które powinien wiedzieć inwestor.

Określenia:

antystatyczna,
rozpraszająca,
przewodząca,
ESD

nie powinny być traktowane jako synonimy.

W zależności od procesu mogą być wymagane inne właściwości elektryczne nawierzchni i inny sposób kontrolowanego odprowadzania ładunków.

Dlatego sama informacja:

„Ta posadzka jest ESD”

to za mało, aby stwierdzić, czy będzie odpowiednia do konkretnego zakładu.

W produkcji elektroniki posadzka może być częścią systemu ochrony EPA. W innym obiekcie wymagania mogą wynikać z charakteru urządzeń, procesu lub projektu. Jeszcze inne zasady mogą obowiązywać w strefach zagrożonych wybuchem.

Co więcej, posadzki nie należy rozpatrywać w oderwaniu od pozostałych elementów ochrony. W systemach wykorzystujących posadzkę i obuwie do kontroli potencjału człowieka liczy się działanie całego układu, a nie wyłącznie deklarowane parametry każdego produktu osobno.

3. Produkcja elektroniki

To jedno z najbardziej oczywistych zastosowań posadzek ESD.

Wyładowanie elektrostatyczne może uszkodzić komponent jeszcze przed jego zamontowaniem. Część uszkodzeń jest natychmiastowa, ale inne mogą mieć charakter utajony – produkt przechodzi kontrolę, a problem ujawnia się dopiero podczas późniejszej eksploatacji.

Co jest problemem?

Ładunki elektrostatyczne generowane przez ludzi, transport, materiały i wyposażenie mogą stanowić zagrożenie dla wrażliwych komponentów.

Jakie są wymagania?

Najważniejsze są:

  • kontrolowane odprowadzanie ładunków,
  • stabilność parametrów,
  • możliwość okresowej weryfikacji,
  • współpraca posadzki z pozostałymi elementami systemu ESD,
  • odpowiednia odporność mechaniczna.

Jakie technologie warto rozważyć?

W zależności od procesu:

  • płytki PVC ESD,
  • systemy żywiczne ESD,
  • rozwiązania rozpraszające lub przewodzące zgodne z wymaganiami projektu.

Posadzka może być jednym z elementów kompletnej strefy EPA wraz z odpowiednio zaprojektowanymi stanowiskami roboczymi i innymi środkami ochrony.

Na co uważać?

Nie zakładaj, że odpowiedni parametr samej posadzki automatycznie oznacza prawidłowe działanie całej strefy ESD.

4. Magazyny i centra logistyczne elektroniki

Brak produkcji nie oznacza automatycznie braku ryzyka ESD.

W magazynach przemieszczane są komponenty elektroniczne, pracownicy poruszają się pomiędzy regałami, a do transportu wykorzystywane są wózki i paleciaki.

Co jest problemem?

Tutaj nakładają się na siebie dwa rodzaje wymagań:

ESD + obciążenia mechaniczne.

Jakie technologie warto rozważyć?

Jedną z możliwości są modułowe płytki PVC ESD, szczególnie gdy istotne są:

  • szybki montaż,
  • ograniczenie przestojów,
  • możliwość etapowania,
  • lokalna wymiana uszkodzonych elementów.

Na co uważać?

Nie wystarczy dobrać parametrów elektrycznych.

Trzeba uwzględnić również:

masę wózka + masę ładunku + rodzaj kół + naciski punktowe + skręcanie + intensywność ruchu.

5. Laboratoria i clean roomy

Tutaj wymagania ESD łączą się z wymaganiami dotyczącymi czystości.

Posadzka powinna być łatwa do utrzymania w czystości, odporna na stosowane procedury pielęgnacyjne i dopasowana do wymaganego reżimu higienicznego.

W istniejącym materiale wskazano tutaj przede wszystkim bezspoinowe systemy żywiczne ESD, które ograniczają liczbę miejsc mogących gromadzić zanieczyszczenia i tworzą jednolitą powierzchnię.

Priorytety

ESD + higiena + łatwość czyszczenia + szczelność + odporność chemiczna

W pomieszczeniach o wysokich wymaganiach posadzka powinna być traktowana jako część całego systemu kontroli środowiska.

6. Przemysł farmaceutyczny i medyczny

Tutaj jedna posadzka musi często spełniać jednocześnie kilka grup wymagań:

elektrostatyczne + higieniczne + chemiczne + mechaniczne.

W zależności od procesu można rozważać specjalistyczne systemy żywiczne ESD zapewniające bezspoinową powierzchnię i odporność dostosowaną do stosowanej chemii.

Na co uważać?

Nie należy zakładać, że określenie „odporna chemicznie” oznacza odporność na każdą substancję.

Odporność należy oceniać w odniesieniu do konkretnych środków, ich stężenia, temperatury oraz czasu kontaktu.

7. Automotive

Nowoczesny samochód zawiera dużą liczbę sterowników, czujników, modułów komunikacyjnych i innych komponentów elektronicznych.

Dlatego wymagania ESD mogą pojawiać się zarówno przy produkcji podzespołów, jak i podczas ich montażu.

W zależności od procesu można stosować:

  • PVC ESD,
  • systemy żywiczne ESD,
  • lokalne stanowiska lub strefy EPA.

W automotive szczególnie ważne jest jednak połączenie właściwości ESD z odpornością na intensywny transport wewnętrzny.

8. Serwisy elektroniczne

Naprawa komputerów, serwerów, sprzętu RTV czy urządzeń elektronicznych również może wymagać ochrony ESD.

Nie oznacza to jednak, że każdy serwis potrzebuje rozwiązania identycznego jak fabryka półprzewodników.

W mniejszych i modernizowanych obiektach jednym z rozwiązań mogą być modułowe płytki PVC ESD umożliwiające stosunkowo szybkie wykonanie nawierzchni i ograniczenie przestoju.

Ważne

Poziom zabezpieczenia powinien wynikać z rzeczywistego procesu i wrażliwości obsługiwanych urządzeń.

9. Przemysł chemiczny i strefy ATEX

To środowiska wymagające szczególnej ostrożności.

W obecności gazów, par lub pyłów tworzących atmosferę wybuchową wyładowanie elektrostatyczne może stanowić źródło zapłonu.

Dlatego dobór systemu nie powinien wynikać z ogólnego określenia „posadzka ESD”.

Powinien być elementem projektu i analizy ryzyka. W zależności od wymagań mogą być stosowane rozwiązania przewodzące współpracujące z odpowiednio zaprojektowanym systemem uziemienia.

ATEX nie jest miejscem na dobór posadzki na podstawie ogólnej tabeli produktowej.

10. Nowy obiekt czy modernizacja?

To jedno z najczęściej pomijanych pytań, a może całkowicie zmienić rekomendowaną technologię.

Nowy obiekt

Można od początku zaplanować:

  • rodzaj i parametry podłoża,
  • system uziemienia,
  • punkty przyłączeniowe,
  • dylatacje,
  • rozmieszczenie stref EPA,
  • wymagania mechaniczne,
  • technologię wykonania posadzki.

W takim przypadku posadzka ESD staje się częścią projektu technologicznego obiektu.

W działającym zakładzie każdy dzień przestoju może oznaczać realne koszty. Dlatego rozwiązanie, które jest technicznie bardzo dobre w nowej hali, nie zawsze będzie najbardziej racjonalne podczas modernizacji.

11. Jakie obciążenia będzie przenosić posadzka?

Ochrona elektrostatyczna to tylko jeden z parametrów.

Równie ważne są:

  • masa transportowanych ładunków,
  • rodzaj i średnica kół,
  • ruch paleciaków,
  • ruch wózków widłowych,
  • częstotliwość transportu,
  • skręcanie i hamowanie,
  • punktowe obciążenia od maszyn.

To prowadzi do bardzo ważnego wniosku:

Posadzka może mieć prawidłowe parametry ESD i jednocześnie być źle dobrana mechanicznie do danego zakładu.

W przypadku płytek PVC znaczenie ma więc nie tylko parametr ESD, ale również konstrukcja i grubość produktu oraz sposób jego montażu.

12. Płytki PVC ESD czy żywica ESD?

Nie istnieje jedno rozwiązanie najlepsze dla wszystkich.

PVC ESD i żywica ESD należy traktować jako dwie technologie o innych zaletach i ograniczeniach, a nie jako odpowiedź na pytanie „która jest lepsza?”.

13. Jak dobrać posadzkę ESD w 7 krokach?

14. Jakich dokumentów i pomiarów wymagać?

Zakup produktu z deklarowanymi właściwościami ESD nie powinien kończyć procesu.

Warto ustalić jeszcze przed realizacją:

  • jakie parametry ma osiągnąć gotowy system,
  • według jakiej metody będą one weryfikowane,
  • w jakich warunkach wykonywane będą pomiary,
  • gdzie znajdą się punkty uziemienia,
  • jak zostanie wykonana dokumentacja odbiorowa,
  • jak później będzie prowadzona kontrola okresowa.

W przypadku systemów, w których kontrola ładunku na człowieku odbywa się przez współpracę obuwia z posadzką, istotne jest sprawdzenie działania całego układu, a nie tylko poszczególnych elementów. ESD Association zwraca uwagę, że nawet osobno prawidłowe parametry obuwia i podłogi nie gwarantują prawidłowego działania ich kombinacji.

ANSI/ESD S20.20 jest standardem dotyczącym tworzenia i utrzymywania programu kontroli ESD, a IEC 61340-5-1 jest wskazywana przez ESD Association jako technicznie równoważna.

15. Najczęstsze błędy inwestorów

BŁĄD 1 – „Każda posadzka ESD będzie odpowiednia”

Nie. Wymagania zależą od procesu.

BŁĄD 2 – wybór wyłącznie na podstawie ceny

Tańszy materiał nie jest oszczędnością, jeżeli nie spełni wymagań procesu lub szybko ulegnie uszkodzeniu.

BŁĄD 3 – sprawdzanie wyłącznie parametrów elektrycznych

Posadzka musi również przenosić rzeczywiste obciążenia mechaniczne i odpowiadać wymaganiom chemicznym oraz higienicznym.

BŁĄD 4 – brak analizy wózków i transportu

Parametry ESD nie mówią, czy posadzka wytrzyma intensywną pracę paleciaków i wózków widłowych.

BŁĄD 5 – pominięcie sposobu uziemienia

Sposób kontrolowanego odprowadzania ładunków musi być elementem całego rozwiązania.

BŁĄD 6 – brak planu pomiarów odbiorowych

Nie należy zakładać, że sama deklaracja produktu potwierdza parametry gotowej instalacji.

BŁĄD 7 – brak myślenia o przyszłości

Rozbudowa produkcji, nowe maszyny, większy ruch wózków czy zmiana procesu mogą spowodować, że dzisiejsze rozwiązanie za kilka lat przestanie odpowiadać potrzebom zakładu.

16. Najczęściej zadawane pytania

]FAQ]

Czy każda posadzka ESD chroni w taki sam sposób?

Nie. Różne procesy mogą wymagać innych parametrów i sposobu odprowadzania ładunków. Dlatego najpierw należy określić wymagania procesu, a dopiero później wybierać technologię.

PVC ESD czy żywica ESD – co wybrać?

Zależy od obiektu. PVC ESD może być szczególnie interesujące przy szybkich modernizacjach, etapowaniu prac i konieczności ograniczenia przestojów. Żywica ESD daje natomiast bezspoinową powierzchnię i może być bardzo dobrym rozwiązaniem tam, gdzie ważne są higiena oraz odporność chemiczna.

Czy posadzka ESD wystarczy do stworzenia strefy EPA?

Nie należy traktować jej jako samodzielnego zabezpieczenia. Posadzka jest jednym z elementów całego systemu kontroli ESD.

Czy posadzkę ESD można wykonać bez zatrzymywania całej produkcji?

W wielu modernizowanych obiektach modułowe płytki PVC ESD pozwalają wykonywać prace etapami i ograniczyć czas wyłączenia poszczególnych stref.

Czy w magazynie elektroniki potrzebna jest posadzka ESD?

Może być potrzebna. Brak produkcji nie oznacza braku kontaktu z wrażliwymi komponentami ani braku możliwości generowania ładunków elektrostatycznych.

Czy wystarczy sprawdzić parametry elektryczne posadzki?

Nie. Trzeba uwzględnić również obciążenia mechaniczne, koła wózków, chemię, higienę i warunki eksploatacji.

Czy po wykonaniu posadzki ESD trzeba wykonać pomiary?

Wymagania dotyczące weryfikacji powinny zostać określone dla konkretnego projektu i programu ESD. Sam fakt zastosowania produktu deklarowanego jako ESD nie powinien zastępować oceny parametrów gotowego rozwiązania.

Czy do stref ATEX można dobrać posadzkę tak samo jak do zwykłej hali?

Nie. Dobór powinien wynikać z projektu i analizy ryzyka. Stref ATEX nie należy projektować na podstawie uproszczonej tabeli produktowej.

17. Podsumowanie

Dobrze dobrana posadzka ESD nie jest produktem wybranym z tabeli na podstawie ceny lub jednego parametru.

Jest elementem systemu zaprojektowanego dla konkretnego procesu.

W magazynie elektroniki priorytetem może być połączenie ochrony ESD z odpornością na ruch wózków i możliwością szybkiej modernizacji. W laboratorium większe znaczenie może mieć bezspoinowość i higiena. W produkcji elektroniki – współpraca posadzki z całym systemem EPA. W strefie ATEX – rozwiązanie wynikające z projektu i analizy ryzyka.

Dlatego właściwa kolejność jest zawsze podobna:

„Jakie zadania ma spełniać gotowa posadzka w moim zakładzie?”

Dopiero wtedy można świadomie wybrać technologię.

18. Zapamiętaj